Sejm Śląski IV kadencji (1935–1945)

Wstęp

Sejm Śląski IV kadencji, działający w latach 1935-1945, był autonomicznym organem ustawodawczym dla województwa śląskiego. Jego powołanie miało miejsce na podstawie kontrowersyjnej ordynacji wyborczej, co jest istotnym elementem jego historii. Sejm został zwołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 21 września 1935 roku, a jego pierwsze posiedzenie odbyło się w Katowicach 24 września tego samego roku. W niniejszym artykule przyjrzymy się szczegółowo temu ważnemu okresowi w dziejach Śląska, omawiając zarówno jego skład, działalność, jak i kontrowersje związane z ordynacją wyborczą oraz sytuację w czasie II wojny światowej.

Skład Sejmu Śląskiego IV kadencji

Sejm Śląski IV kadencji składał się z 24 posłów. Warto zauważyć, że po przyłączeniu zaolziańskich powiatów Śląska Cieszyńskiego w 1938 roku, Prezydent RP dokooptował do składu Sejmu dodatkowych czterech posłów. W składzie Sejmu dominowały osoby związane z Narodowym Chadem, co miało wpływ na politykę i decyzje podejmowane przez ten organ. Marszałkiem Sejmu został Karol Grzesik, a wicemarszałkami Włodzimierz Dąbrowski oraz Alojzy Kot. Taki układ personalny wskazuje na silną obecność obozu sanacyjnego w regionie.

Kontrowersyjna ordynacja wyborcza

W lipcu 1935 roku Sejm uchwalił ustawę zmieniającą ordynację wyborczą, która była zgodna z duchem nowej konstytucji kwietniowej. Zmiana ta polegała na wprowadzeniu systemu większościowego zamiast proporcjonalnego. W każdym okręgu wybierano po dwóch posłów. Ograniczono także możliwość zgłaszania kandydatów jedynie do specjalnych zgromadzeń, które składały się z osób nominowanych przez lokalne elity rządzące oraz przedstawicieli przedsiębiorców i związków zawodowych.

Jednakże, artykuł 95 ustawy wprowadził nową ordynację wyborczą do Sejmu Śląskiego w sposób niezgodny z wcześniej obowiązującą ordynacją. Artykuł 3 tamtej ordynacji gwarantował bowiem niezmienność zasad głosowania do momentu uchwalania nowej ustawy o wewnętrznym ustroju województwa przez sam Sejm Śląski. Kompromisowe rozwiązanie przyjęte w 1930 roku okazało się niewystarczające, a opozycja była zmuszona do bojkotu wyborów zarządzonych przez Prezydenta RP na dzień 8 września 1935 roku.

Brak aktywności Sejmu podczas II wojny światowej

Po wybuchu II wojny światowej Sejm Śląski IV kadencji nie został rozwiązany przez Prezydenta RP, co jest interesującym aspektem tej instytucji. Pomimo braku formalnego rozwiązania, w czasie okupacji niemieckiej nie zwoływano sesji Sejmu, co skutkowało brakiem jakiejkolwiek aktywności legislacyjnej. Sytuacja ta stanowiła kolejny dowód na marginalizację autonomicznych instytucji śląskich w obliczu nadchodzących wydarzeń wojennych.

Zakończenie kadencji i zniesienie Statutu Organicznego

6 maja 1945 roku Krajowa Rada Narodowa podjęła decyzję o zniesieniu Statutu Organicznego Województwa Śląskiego, co miało miejsce w czasie trwania kadencji Sejmu Śląskiego. Działanie to było niezgodne z kompetencjami Krajowej Rady Narodowej i stanowiło zamach na autonomię regionu. Zniesienie statutu oznaczało koniec autonomicznych rządów śląskich i wpisało się w szerszy kontekst zmian politycznych zachodzących w Polsce po zakończeniu II wojny światowej.

Podsumowanie

Sejm Śląski IV kadencji (1935-1945) był organem ustawodawczym o znaczącej roli w historii Śląska. Jego działalność została uwarunkowana kontrowersyjną ordynacją wyborczą oraz dynamicznie zmieniającą się sytuacją polityczną przed i podczas II wojny światowej. Pomimo tego, że Sejm nie został formalnie rozwiązany, jego brak aktywności podczas okupacji oraz późniejsze zniesienie Statutu Organicznego świadczą o końcu autonomii regionu i zmianach, które miały miejsce w Polsce po wojnie. Historia Sejmu Śląskiego IV kadencji jest przykładem skomplikowanych relacji między lokalnymi instytucjami a centralną władzę państwową, które miały miejsce w trudnych czasach dla Polski.

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).